چکیده فارسی:در تفسیر وجود متغیر، اقوال متفاوتی بیان شده که برآمده از مبانی مختلف است؛ این اقوال عبارتند از: کون و فساد، حرکت، حدوث ذاتی و تجدد امثال.در این نوشتار، تفاوت تجدد امثال با دیگر معانی طرح شده درباره وجود متغیر، بیان شده است. نظریه تجدد امثال با تجدد امثال با تجدد اعراض اشاعره -که قولی ناصواب است- قابل انطباق نیست. این نظریه با حرکت جوهری -که قولی مبرهن و صواب است- توضیح داده می شود. در پایان بحث، وجود استدلال نقلی یا عقلی بر تجدد امثال نفی می شود و بر این اشکال نیر تصریح خواهد شد که وحدت یا عینیت شیء سابق و لاحق را در تجدد امثال نمی توان حفظ کرد؛ و این وحدت از راه مبدأ فاعلی و نفس رحمانی و از مسیری که جندی در شرح فص سلیمانی ذکر کرده، قابل تامین نخواهد بود. چکیده عربی:هناک آرا مختلفة قد طرحت حول تفسیر الوجود المتغیر والتی تنبثق من آرا عدیدة مرتکزة علی مبادئ مختلفة، وهذه الآرا هی عبارة عن:الکون والفساد، الحرکة، الحدوث الذاتی، تجدد الأمثال. تهدف هذه المقالة التی بین یدی القارئ الکریم إلی ذکر مواطن الاختلاف بین تجدد الأمثال وسائر الآرا المطروحة حول الوجود المتغیر، حیث تشیر نتائج الدراسة إلی أن نظریة تجدد الأمثال لا یمکن انطباقها علی تجدد الأعراض عند الأشاعرة والذی یعد قولا خاطئا، بل یمکن تفسیرها مع الحرکة الجوهریة التی هی قول مبرهن وصائب. وفی نهایة المطاف یقوم الباحث بنفی وجود أی استدلال نقلی أو عقلی علی تجدد الأمثال، کما یصرح بعدم إمکانیة الحفاظ علی وحدة الشیء السابق واللاحق أو عینیتهما فی تجدد الأمثال، حیث لا یمکن الحصول علی هذه الوحدة عبر المبدأ الفاعلی والنفس الرحمانیة، کما لا یمکن ذلک عبر ما قاله مؤید الدین الجندی فی شرح الفص السلیمانی.

تغییر و تحول در میان موجودات امری آشکار است که هر کسی با مشاهدۀ جهان پیرامون خویش به عیان درمی یابد و ازآ نجاکه این تحولات، حکمی از احکام مرتبه ای از موجودات است، تفسیر آن به عهدۀ علوم کلی نظیر فلسفه و عرفان است. اگرچه اصل مطلب یعنی تغییر موجودات روشن است، اما در تبیین نحوۀ این تغییرات نظریات متفاوتی ارائه شده است. نظریۀ تجدد امثال به معنای اعدام و ایجاد آن به آنِ ماسوی اللّه، یکی از این نظریات است که عرفا مطرح کرده اند. قائلین به این نظریه، علاوه بر ادعای شهود این امر، با استناد به برخی آیات قرآن نظیر «کلّ یوم هو فی شأن»، «بل هم فی لبس من خلق جدید» و یا با استناد به برخی قواعد عرفانی نظیر «عدم تکرار تجلیات الهی» درصدد اثبات این نظریه اند. ازآنجاکه تمام عالم از نظر عرفا تجلیات و تعینات حقیقت واحد وجود است، این تجلی در هر آن معدوم شده و در آنِ بعد با تجلی دیگری ظاهر می گردد. در این پژوهش که با روش انتقادی ـ تحلیلی انجام گردیده، نشان داده شده است که این نظریه با اشکالات جدی نظیر از بین رفتن وحدت شخصی متجدد، عدم تمایز میان موجود مجرد و مادی و زوال وحدت فردی در معاد روبه روست.

چیستی مفهوم تجدد امثال (تجدد اعراض) و تأثیر آن در تبیین در نظریۀ خلقت و ارتباط آن با حق-تعالی-از نظرگاه اشاعره و مولانا موضوع این مقاله است. تحقیق حاضر می کوشد تا در روند نظم سازمان یافتة خود به این مسئلة اصلی پاسخ دهد که آیا بین این دو دیدگاه در مسئلة تجدد امثال، تفاوتی وجود دارد؟ در فرض وجود تفاوت، ریشه ای ترین و اساسی ترین تفاوت ها کدام است؟ فرضیة تحقیق پیش رو بر این است که یین دیدگاه اشاعره و مولانا تفاوت هایی وجود دارد، اشاعره گرایشات دینی و اعتقادی خاصی دارند و با اینکه برای ارادة الهی و قدرت عظیم حق تعالی نسبت به همة موجودات، عمومیت قائل شده اند در عین حال، تجدد امثال را در اجسام و انواع جواهر جایز نمی شمارند و این قاعده را تنها در بارة اعراض قائل هستند، لیکن مولانا در این مسئلة دیدگاه عرفانی دارد و بر این عقیده است که تجدد امثال، افزون بر اعراض شامل جواهر عالم نیز می شود. روش پژوهش به کار گرفته شده در این مقاله، روش کتابخانه ای و توصیفی-تحلیلی است که پس از بررسی آثار عمدة اشاعره و مولانا در مسئلة مورد بحث، آنها را به روش توصیفی-تحلیلی تبیین نموده ایم.

بر اساس تجدد امثال و حرکت جوهری، عالم و موجودات آن در تحول و دگرگونی دایمند و لحظه یی دارای قرار و سکون نمی باشند. البته اولی در حیطه مجردات و مادیات و دیگری منحصر به چارچوب عالم ماده است. این دو قاعده در مبانی، ادله و ... خود دارای تفاوتها و مشابهتهایی هستند و بر اساس همین تفاوتها عرفا قادر نیستند وحدت شی در حال ایجاد و اعدام را در مرتبه خود شی حفظ کنند در حالیکه وحدت شی سیال و متحرک بحرکت جوهری در مرتبه فی نفسه آن حفظ می شود. حرکت جوهری مطرح شده در کتابهای ملاصدرا و قاعده عرفانی تجدد امثال در آثار عرفا هر دو بلحاظ حدود و ابعاد مساله دارای ابهاماتی هستند. بنظر می رسد مساله حرکت جوهری تحت تاثیر قاعده عرفانی تجدد امثال باشد. بدین سبب این مقاله به بررسی ویژگیهای این دو مساله در حیطه تعاریف، مبانی، ادله و مهمترین اشکالات آنها می پردازد.

این مقاله در صدد است شرحِ تحلیلی و تطبیقی مابین صور تجریدی نقوش هندسی (گره چینی) در تزئینات معماری اسلامی و قاعده عرفانیِ «تجدد امثال»، با رویکرد تطبیقیِ وجودِ هم ارزی، تمثال و همانند ساختی، میان نظام جزئی و نظام کلی عالم (سلسله مراتب عالم)، ارائه نماید. در جهان شناسی عرفانی ابن عربی، نحوه فاعلیت حق تعالی، بر مبنای وحدت شخصی وجود و به نحو «تجلّی» بوده که تجلیات حق تعالی به طور دائم و پایان ناپذیر و مداوم صورت می گیرند؛ لذا در این دیدگاه، اشیا به طور مستمر در حال تغییر و تحول بوده و حق در هر لحظه و آنی به صورت بی شمار متجلی می شود. بر این اساس، صور تجریدی نقوش هندسی گره در هنر و معماری اسلامی و نقش های بی نهایت گسترش پذیر آن، برگرفته از قواعدی هستند که نمادی از مفهوم عارفانه «کثرت در وحدت» و «وحدت در کثرت» است. در این پژوهش که به روش تحقیق توصیفی، تحلیلی، تطبیقی و با تلفیقی از دو رویکرد کمّی و کیفی انجام گرفته است، این نتیجه به دست آمد که با توجه به تقارن و هم زمانی پیدایی نقش های هندسیِ گره در معماری اسلامی و نگرش های عرفانی در فلسفه اسلامی، خصوصیات به کار گرفته شده در نقش های هندسیِ گره که دارای سه مشخصه «قابلیّت تکرار به شرط تکامل»، «قابلیّت زایش، تطوّر و تبدّل به واسطه نقوش ثانوی» و «نداشتن آلت خارج در عین کثرت نقوش» هستند، همانند ساخت قاعده «تجدد امثال» در دیدگاه عرفانیِ ابن عربی و شارحان وی بوده و هدف هنرمند عارف در خلق صُورِ بی نهایت کثرت پذیرِ نقوشِ هندسیِ گره، نشان دادن خلق مداوم و استکمالی ممکنات در تجلیات الهی به صورت خلع و لبس بوده که به طریقِ نقش های بافته، متکثّر و تکرارپذیر اشکال هندسی در فضاسازی معماری اسلامی، بازآفرینی و خلق مجدد می شوند.

تَجَدُّدِ اَمْثال از جمله مباحثی است که  با دیدگاه های متفاوت کلامی، عرفانی و فلسفی همراه شده و در چارچوب معنی و اصطلاحاتی چون­: تبدل امثال، تجدد مظاهر، خلق جدید، خلع و لبس و ... به کار رفته است، کسانی چون ابن عربی،­ مولانا و .­.. مفهوم آن را­ بر حسب آراء و اندیشة خود، در قالب های عرفانی و ادبی بیان کرده اند. مقالة­ حاضر در پی تبیین انعکاس تجدید امثال، به عنوان یکی از مفاهیم مهم عرفانی در اندیشه ابن عربی، مولانا، شبستری و بیدل دهلوی است. مسأله اصلی آن پاسخ به این پرسش است که این دیدگاه چگونه و با چه ساز و کارهای زبانی، ادبی و عرفانی در آثار نام­بردگان مطرح شده است، شایان ذکر است که این پژوهش به روش توصیفی و اسنادی تحلیل شده است. نتیجه نشان می­دهد که رابطه دو سویه تجدید امثال، یعنی مرگ و رجعت، معنی و مفهوم آن، در نزد نامبردگان یکی بیش نیست، اما هرکدام در خورِ درک مخاطبان خود در قالب های تمثیل، چه با دیدگاه عرفانی و فلسفی بیان داشته اند.  همگی بر آن بوده اند تا تکرار­ناپذیری نفس و نو­آهنگی همه چیز را در کارگاه تجدید امثال با نگرش عرفانی بر خوانندگان و مخاطبان القا کنند. هرچند که اختلافاتی بین حرکت جوهری و تجدید امثال وجود دارد­ که منوط بر دیدگاه عرفانی و فلسفی آن هاست که آن اصلی ترین اختلاف ما بین این دو دیدگاه است.

شهرستان خمینی شهر (سده سابق) در 12 کیلومتری شمال غربی اصفهان واقع و از سه ناحیه متصل به هم، به نام های ورنوسفادران، فروشان و خوزان، تشکیل شده است. این شهرستان از شمال به کوه سیدمحمد، از جنوب به زاینده رود و فلاورجان، از مشرق به برخوار و از مغرب به نجف آباد محدود می شود. ارتفاع آن از سطح دریا 1602 متر است. درباره وجه تسمیه سده، در بین اقوال مختلف، آنچه صحیح تر به نظر می رسد اطلاق آن بر سه ده (ورنوسفادران، فروشان و خوزان) است که اکنون به محله هایی از شهر بدل شده اند. در هر یک از این سه محله، گویشی جداگانه رواج دارد که از بین آنها خوزانی و فروشانی به لهجه اصفهانی و فارسی معیار نزدیک تر است؛ اما گویش ورنوسفادرانی تفاوت های زیادی با لهجه اصفهانی و فارسی معیار دارد. شاید از این رو که ورنوسفادران از شهر اصفهان دورتر است. به همین ملاحظه، گویش اخیر را برای این پژوهش برگزیده ایم. گویش ورنوسفادرانی تا چند دهه پیش رواج زیادی داشت، اما امروزه از شمار گویشوران آن بسیار کاسته شده است. حتی بسیاری از مردم این ناحیه از تکلم بدان اکراه دارند و غالبا آشنایی خود را با این گویش کتمان می کنند. بیشتر افراد سالخورده و گاه میان سال اند که بدان سخن می گویند. اینان نیز، هر چند بی سواد باشند، در بسیاری از موارد، در محاورات خود زبان فارسی را به کار می برند...